แซนโฎนตา 2569: เปิดตำนาน “สารทเดือนสิบ” ของชาวไทยเชื้อสายเขมร ตรงกับวันไหน? ต้องเตรียมอะไรบ้าง?
หากภาคใต้มี “บุญเดือนสิบ” และภาคเหนือมี “ตานก๋วยสลาก” สำหรับพี่น้องชาวไทยเชื้อสายเขมร โดยเฉพาะในแถบอีสานใต้ (สุรินทร์, บุรีรัมย์, ศรีสะเกษ) ก็มีประเพณีที่ยิ่งใหญ่และสำคัญที่สุดในรอบปี นั่นคือ “ประเพณีแซนโฎนตา” (San Don Ta)
แซนโฎนตา คืออะไร? ทำไมถึงสำคัญ?
คำว่า “แซนโฎนตา” เป็นภาษาเขมรท้องถิ่น (แซน = เซ่นไหว้ / โฎน = ย่า,ยาย / ตา = ปู่,ตา) แปลตรงตัวคือ การเซ่นไหว้ปู่ย่าตายาย หรือบรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว
ถือเป็นประเพณีใน “เทศกาลสารท” คล้ายคลึงกับประเพณีอุทิศส่วนกุศลในภาคอื่นๆ ของไทย โดยมีความเชื่อหลักคือ การรำลึกถึงพระคุณและอุทิศส่วนบุญส่วนกุศลให้แก่ญาติผู้ล่วงลับ เพื่อให้พวกท่านได้รับผลบุญและอวยพรให้ลูกหลานอยู่เย็นเป็นสุข
ปักหมุดปฏิทิน! วันสำคัญในประเพณีแซนโฎนตา ปี 2569
ในปี พ.ศ. 2569 ประเพณีนี้แบ่งช่วงเวลาสำคัญออกเป็น 2 วันหลักๆ ตามปฏิทินจันทรคติ ดังนี้:
1. วันเบ็ณฑ์ตู๊จ (วันสารทเล็ก)
📅 ตรงกับ: วันศุกร์ที่ 25 กันยายน 2569 (ขึ้น 14 ค่ำ เดือน 10)
- ความหมาย: “เบ็ณฑ์ตู๊จ” หรือวันสารทเล็ก เปรียบเสมือนวันเริ่มต้นเทศกาล ชาวบ้านจะทำพิธีเซ่นไหว้บรรพบุรุษที่บ้านและนำภัตตาหารไปถวายพระสงฆ์ที่วัด
- กุศโลบาย: เพื่อเป็นการแจ้งข่าวแก่พระสงฆ์ว่าประเพณี “กันเบ็ณฑ์” หรือ “กันซ็อง” (การถือศีล) ได้เริ่มขึ้นแล้ว และตามความเชื่อคือ เป็นการส่งสัญญาณบอกยมบาลให้เตรียมเปิดประตูยมโลก เพื่อปล่อยดวงวิญญาณบรรพบุรุษให้เดินทางกลับมาเยี่ยมลูกหลานยังโลกมนุษย์
2. วันแซนโฎนตา (วันสารทใหญ่) 🌟 วันไฮไลท์สำคัญ
📅 ตรงกับ: วันเสาร์ที่ 10 ตุลาคม 2569 (แรม 14 ค่ำ เดือน 10)
- ความหมาย: หรือเรียกว่า “วันเบ็ณฑ์ธม” เป็นวันที่สำคัญที่สุด ลูกหลานทุกคนไม่ว่าจะทำงานที่ไหน ต้องกลับมาบ้านเพื่อร่วมทำบุญใหญ่ที่วัดและเซ่นไหว้ที่บ้าน
- ความเชื่อ: เชื่อว่าเป็นวันที่ยมบาลปล่อยวิญญาณออกมาอย่างอิสระ ใครทำบุญไว้มากก็อาจได้ออกมาก่อน ส่วนในวันนี้เป็นการ “ปล่อยผี” ทั้งหมดเพื่อให้มารับส่วนบุญด้วยตนเอง เพื่อลดทอนความทุกข์ทรมานในปรโลก
ประเพณีแซนโฎนตา จึงเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจที่ทำให้ลูกหลานชาวไทยเชื้อสายเขมรไม่ลืมรากเหง้าของตนเอง เป็นวันที่ความรักความผูกพันเชื่อมโยงถึงกันระหว่าง “คนเป็น” และ “คนตาย”
ความเชื่อเรื่องการปล่อยวิญญาณ: ทำไมต้องไหว้?
หัวใจสำคัญของแซนโฎนตา คือความเชื่อเรื่องการเดินทางของดวงวิญญาณ:
- การปล่อยผี: เชื่อว่ายมบาลจะทยอยปล่อยวิญญาณออกมาตามลำดับบุญกรรมที่ทำไว้ ใครทำดีมากก็ได้ออกมาก่อน
- เส้นตายวันแรม 14 ค่ำ: ในวันสารทใหญ่ (10 ตุลาคม 2569) ลูกหลานจะทำพิธีอ้อนวอนยมบาลให้ปล่อยวิญญาณที่เหลือออกมาให้หมด เพื่อให้ท่านมารับกุศลด้วยมือตนเอง ช่วยลดทอนความทุกข์ทรมานในปรโลก
- พรและคำสาป:
- หากลูกหลานทำบุญให้: บรรพบุรุษจะอวยพรให้อยู่เย็นเป็นสุข เจริญก้าวหน้า ปกปักรักษาคุ้มครอง
- หากลูกหลานเพิกเฉย: วิญญาณที่หิวโหยอาจโกรธแค้น น้อยใจ และสาปแช่งให้ชีวิตไม่ราบรื่น
สำหรับใครที่มีเชื้อสายเขมรถิ่นไทย หรือสนใจในวัฒนธรรมอีสานใต้ อย่าลืมเตรียมตัวให้พร้อมสำหรับวันสำคัญในปี 2569 นี้ เพื่อสืบสานประเพณีอันงดงามนี้ให้คงอยู่สืบไป
